قسمت هفتم: تدریس خدا‌شناسی در خطابه غدیر/.دکتر‌ باقر‌پور کاشانی.

:ﺻــﻭﺗ‌ ﺳﺧﻧﺭاﻧﯽ

ﺳﺧﻧﺭاﻧ: ﺩﻛﺗـﺭ ﺑاﻗـﺭﭘـﻭﺭ ﻛاﺷـاﻧﯽ

فراز پنجم: وَاَحاطَ بِکُلِّ شَیءٍ عِلْماً.✎

احاطه‌ علمی و معرفتی خدا به امور هستی.✎

حتی قبل از این‌که موجودی باشد، خداوند علم بلا معلوم دارد.✎

علم خدا به اراده‌ انسان و عاقبت او.✎

علم خدا، علّتِ اراده‌ انسان و جبرگرایی نیست.✎

قسمت هفتم: تدریس خدا شناسی در خطابه غدیر؛بِسْمِ‌اللّهِ‌الرَّحْمَنِ‌الرَّحِيم«ألْحَمْدُللهِ‌رَبِّ‌الْعَالَمِین‌وَالصَّلاةُ‌وَالسَّلامُ‌عَلَی‌مُحَمَّد‌وَ‌آلِهِ‌الطَّاهِرین»نبی‌اکرم صلَّى‌اللّٰه‌عليه‌و‌آله‌و‌سلم در قسمت مقدماتی و توحیدی خطبهٔ غدیر این فراز را مطرح کردند؛ ﴿وَاَحاطَ بِکُلِّ شَیءٍ عِلْماً﴾، بعد از اینکه حمد کردند خدا را به وحدانیتش: ﴿اَلْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذی عَلا فی تَوَحُّدِهِ وَ دَنا فی تَفَرُّدِهِ وَجَلَّ فی سُلْطانِهِ وَعَظُمَ فی اَرْکانِهِ﴾. فرمودند: ﴿وَاَحاطَ بِکُلِّ شَیءٍ عِلْماً﴾؛«احاطه دارد به هر چیز، احاطهٔ علمی».خداوند به هرچیز علم دارد. در آیه آخر سوره طلاق می‌خوانیم: ﴿و قَد اَحاطَ بِکُلَّ شَیءِِ علماََ﴾ هر چقدر ما معرفت نسبت به خودمان داریم، خداوند متعال بیش از آن معرفتی که ما نسبت به خودمان داریم، چون هیچ خودی به خودش بخواهد بگوید که، شیئی بگوید نزدیک‌تر باشد تا خودش به خودش، نیست!یعنی نزدیک‌ترین موجود به من از نظر کثرات که حساب می‌کنیم خودم هستم.اما خداوند متعال آن علمی که من به خودم دارم، از آن بیشتر هست. ما گاهی اوقات سال‌ها می‌گذرد که بعضی صفات‌مان را در یک دست‌اندازهای خاصی، در یک امتحا‌ن‌های خاصی می‌فهمیم که بله ما هم متکبّر بودیم. تاقبلش فکر می‌کردیم متواضع بودیم! می‌فهمیم ما هم حسود بودیم!می‌فهمیم ما هم بخیل بودیم‌! قبلش نمی‌دانستیم.با اینکه شاید سال‌ها از عمر ما گذشته است.با اینکه گاهی اوقات در جهت تزکیّه نفس بودیم، حواسمان به نفسمان بود. اما خداوند متعال تمام این صفات را، تمام این حالات را، تمام این کمبودها را، تمام این کمالات را در ارتباط با هر موجودی و انسان‌ها می‌داند.این احاطهٔ علمی دارد.احاطهٔ او به اینگونه‌ است که حتی قبل از اینکه موجودات رو خلق بکند هم می‌دانست. خدا بود، مخلوقی نبود. ارادهٔ خلق می‌کند!﴿إِذَا أَرَادَالله شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ﴾ اراده می‌کند، خلق می‌کند، قبل از اینکه موجود و معلومی باشد، خداوند علم بلامعلوم دارد. می‌داند!می‌داند که چه خلق می‌کند و می‌داند که این موجودی که فرض کن انسان است، با ارادهٔ خود بهشتی می‌شود یا جهنمی می‌شود!در عوالم قبل چگونه عمل کرده است؟در این عالم چگونه عمل می‌کند؟در برزخ چگونه است؟در قیامت چگونه است؟این بهشتی است، این جهنمی است؟او می‌داند که ما چه اراده می‌کنیم. این احاطهٔ علمی خداوند است قبل از اینکه موجودی را بخواهد تحقق به آن ببخشد. حالا ممکن است یک نفر سؤال بکند که پس خداوند متعال می‌داند که من بهشتی می‌شوم یا جهنمی می‌شوم؛خب پس اینکه جبر است! این‌جا پاسخ می‌دهیم؛ خیر!علم خداوند، علت این نیست که من بهشتی بشوم یا جهنمی بشم، کار خوب انجام بدم یا کار بد انجام بدم. علم خداوند کاشفیّت دارد. خداوند می‌داند که من چه اراده می‌کنم. از اختیار خودم در جهت خوب استفاده می‌کنم یا بد استفاده می‌کنم.پس آن کسی که فعل خطا را انجام می‌دهد، فعل خوب را انجام می‌دهد، من هستم. اما خداوند علم دارد که من چه اراده می‌کنم. یک مثالی که زده می‌شود، این است که گاهی اوقات ما می‌بینیم که یک بچه‌ای دارد می‌دَود در یک اتوبانی! یک اتومبیلی هم با سرعت ۱۵۰ کیلومتر داره میاد، ما می‌دانیم که چند ثانیهٔ دیگر این ماشین می‌زند به این بچه به این سرعت، این بچه میمیرد. آیا اینکه من می‌دانم چند ثانیهٔ دیگر این بچه کشته می‌شود، آیا من علت کشته شدن این بچه هستم؟ خیر! من می‌دانم. اما آن بچه با اختیار خودش دَوید در اتوبان. و آن اتومبیل هم با اختیار خودش چنین سرعت غیرقانونی‌ را طی کرد و چنین تصادفی صورت گرفت. پس علم خداوند اینگونه‌ است. لذا پیامبر اکرم صلَّى‌اللّٰه‌عليه‌و‌آله‌و‌سلم فرمودند: ﴿واَحاطَ بِکُلَّ شَیءِِ علماََ﴾، «به هرچیزی خداوند علم دارد».حتی به حقیقت علم، علم دارد!والسلام علیکم و رحمه‌الله و برکاته.